فیبرواسکن یک روش پیشرفته و مدرن برای بررسی سلامت بافت کبد است که بدون نیاز به بیوپسی و خونگیری، اطلاعات دقیقی درباره میزان سفتی یا زخم شدگی کبد (فیبروز) ارائه میدهد. این فناوری با بهرهگیری از امواج خاص و دقیق، شرایط کبد را از نظر میزان آسیب، التهاب یا چرب شدن، ارزیابی میکند. در گذشته، تنها راه تشخیص دقیق شدت فیبروز کبد، انجام روش بیوپسی بود اما این روش تهاجمی و همراه با ناراحتی بود. امروزه با استفاده از فیبرواسکن، پزشکان میتوانند از میزان پیشرفت بیماری کبدی مطلع شوند و درمان مناسب را آغاز کنند. البته این روش تصویربرداری به دلیل دقت بالایی که نیاز دارد، باید در یک مرکز معتبر انجام شود تا نتایج دقیق و مطمئنی بدست آیند. مرکز تصویربرداری و رادیولوژی جام جم با بهرهگیری از بهترین دستگاهها و همچنین دقت و کیفیت بالای خدمات، یکی از بهترین گزینهها برای انجام این روش تشخیصی به شمار میرود.
فیبرواسکن کبد چیست؟
بررسی سفتی و میزان چربی کبد بدون نیاز به نمونهگیری را فیبرواسکن کبد میگویند. برای بررسی میزان زخم یا چربی موجود در کبد، فیبرواسکن ابزاری دقیق و سریع است که با ارسال امواج خاصی به بافت کبد، سفتی آن را اندازهگیری میکند. اگر بافت کبد بر اثر بیماریهایی مثل کبد چرب یا هپاتیت، دچار اسکار شده باشد، امواج با سرعت بیشتری عبور میکنند و این اطلاعات به پزشک کمک میکنند تا شدت آسیب را بدون نیاز به بیوپسی ارزیابی کند. فیبرواسکن برای افرادی مناسب است که نیاز به پیگیری دورهای وضعیت کبد دارند یا نمیخواهند روشهای تهاجمی مانند نمونهبرداری را تجربه کنند. لازم است بیمار قبل از بررسی کبد از طریق این روش تصویربرداری، از مراحل آن آگاهی کامل کسب کرده تا بتواند با آرامش تمامی مراحل را طی کند.
بیشتر بخوانید: ام آر آی دینامیک کبد
آمادگیهای لازم قبل از انجام فیبرواسکن کبد
برای اینکه نتایج فیبرواسکن کبد دقیق و مطمئن باشند، رعایت یک سری نکات ساده اما مهم، قبل از انجام این تست ضروری است. آمادهسازی مناسب قبل از فیبرواسکن نه تنها دقت تشخیص را افزایش میدهد، بلکه از بروز خطاهای احتمالی نیز جلوگیری میکند. این مراقبتها شامل محدودیتهای غذایی، ناشتایی، اطلاعرسانی درباره سابقه پزشکی و آمادگی جسمی و روانی هستند که در ادامه آنها را نام بردهایم:
- ناشتا بودن به مدت حداقل ۴ تا ۶ ساعت قبل از انجام فیبرواسکن
- نوشیدن چند لیوان آب قبل از انجام تست
- پرهیز از مصرف غذاهای چرب، سنگین و پرکالری در وعدههای قبلی
- عدم مصرف نوشیدنیهای الکلی یا کافئیندار تا ۲۴ ساعت قبل از انجام تست
- مشاوره با پزشک برای ارائه اطلاعات دقیق پزشکی (بیماریهای کبدی، داروهای مصرفی، سابقه جراحی شکم و…)
- داشتن خواب کافی در شب قبل از انجام آزمایش
- حفظ آرامش و پرهیز از استرس یا نگرانی
- پوشیدن لباس راحت و گشاد برای دسترسی راحت متخصص به ناحیه شکم
فیبرواسکن کبد چگونه انجام میشود؟
فیبرواسکن کبد روشی ساده، سریع و بدون درد برای بررسی سلامت بافت کبد است. در این فرآیند، دستگاهی مخصوص به نام فیبرومتر با ارسال امواج خاص به درون کبد، میزان سفتی آن را اندازهگیری میکند. هرچه بافت کبدی دچار اسکار یا فیبروز بیشتری شده باشد، امواج سریعتر از آن عبور میکنند. این روش نه تنها شدت فیبروز را مشخص میکند، بلکه میزان تجمع چربی در سلولهای کبد را نیز نشان میدهد. نکته مهم این است که هیچ سوزنی وارد بدن نمیشود و برخلاف تصور برخی افراد، فیبرواسکن با تکنیکی مشابه سونوگرافی انجام میشود. بنابراین روشی کاملا غیرتهاجمی است. مراحل انجام فیبرواسکن کبد شامل موارد زیر هستند:
- قرار گرفتن بیمار در وضعیت بدنی مناسب: بیمار روی تخت دراز میکشد و بازوی راست خود را بالای سر قرار میدهد تا دسترسی به ناحیه کبد راحت باشد.
- استفاده از دستگاه فیبرومتر: تکنسین پروب را روی پوست (قسمت بالا، سمت راست شکم) یعنی محل کبد، قرار میدهد.
- استفاده از ژل مخصوص: برای افزایش دقت و عبور آسان امواج، از ژل مخصوص سونوگرافی روی پوست استفاده میشود.
- ارسال امواج به کبد: دستگاه، امواج ارتعاشی را با فرکانس پایین ارسال کرده، این امواج به بافت کبد برخورد میکنند و براساس سرعت عبور آنها، میزان سفتی کبد ارزیابی میشود.
- اندازهگیری چربی کبد: در کنار سفتی، میزان چربی ذخیره شده در کبد (استئاتوز) نیز اندازهگیری میشود و نتایج نهایی ثبت و تفسیر میشوند.
فیبرواسکن برای تشخیص چه بیماریهایی کاربرد دارد؟
فیبرواسکن با اندازهگیری میزان سفتی بافت کبد، به پزشکان این امکان را میدهد تا شدت فیبروز را به دقت تعیین کنند. فیبروز نشاندهنده تجمع بافت اسکار است که در اثر التهابهای مکرر و آسیبهای مزمن ایجاد میشود. این ارزیابی غیرتهاجمی روند درمان و پیگیری بیماران را تسهیل میکند. همچنین تشخیص زودهنگام فیبروز باعث جلوگیری از پیشرفت بیماری و آسیبهای جدیتر به بیمار میشود. به صورت کلی دلایل اهمیت انجام فیبرواسکن و کاربردهای آن برای تشخیص انواع بیماریها عبارتاند از:
تشخیص سیروز کبدی
سیروز مرحله پیشرفته فیبروز است که در آن بافت سالم کبد بهطور گستردهای آسیب دیده و جای خود را به بافت اسکار میدهد. فیبرواسکن میتواند به سادگی و بدون نیاز به آزمایشهای تهاجمی، وجود یا شدت سیروز را مشخص کند. تشخیص به موقع سیروز کبدی برای پیشگیری از عوارض شدید مثل نارسایی کبد و سرطان کبد بسیار اهمیت دارد.
بررسی کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)
کبد چرب غیرالکلی یکی از شایعترین مشکلات کبدی است که اغلب با چاقی و دیابت ارتباط دارد. فیبرواسکن به کمک اندازهگیری میزان چربی تجمع یافته در کبد، به تشخیص و تعیین شدت این بیماری کمک میکند. البته زمانی که وزن بیمار کاهش پیدا کند این بیماری تا حد زیادی درمان میشود.
شناسایی استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH)
یکی دیگر از بیماریهای کبدی که شکل پیشرفتهتر کبد چرب است، استئاتوهپاتیت غیرالکلی است. این بیماری با التهاب فعال و آسیب سلولی همراه است. فیبرواسکن میتواند هم چربی و هم التهاب کبد را به خوبی اندازهگیری کند. شناسایی زود هنگام NASH به پزشک کمک میکند تا از پیشرفت بیماری جلوگیری کرده و درمان موثرتری را ارائه دهد. این بیماری در صورت عدم کنترل میتواند به فیبروز و سیروز منجر شود.
ارزیابی بیماریهای کبدی در افراد مبتلا به هپاتیت B و C
برای بیماران مبتلا به هپاتیت مزمن، نظارت منظم بر وضعیت کبد اهمیت زیادی دارد. فیبرواسکن این امکان را فراهم میکند که بدون نمونهبرداری، میزان آسیب کبدی بهطور مکرر بررسی شود. این افراد بهتر است تحت نظر پزشک هر چند مدت یکبار این آزمایش را انجام دهند.
بیشتر بخوانید: اسکن خونریزی دستگاه گوارش
چه زمانی باید فیبرواسکن کبد انجام دهیم؟
فیبرواسکن کبد زمانی ضروری است که پزشک بخواهد بدون روشهای تهاجمی، سلامت کبد شما را به خصوص هنگامی که در معرض خطر بیماریهای کبدی مانند فیبروز، سیروز یا کبد چرب هستید، ارزیابی کند. این آزمایش معمولا برای افرادی که سابقه هپاتیت مزمن دارند، چاقی مفرط یا دیابت دارند و یا علائم اختلال کبدی مانند خستگی مزمن و درد شکمی را تجربه میکنند، توصیه میشود. همچنین اگر آزمایشهای خونی، نشان دهنده اختلال در عملکرد کبد باشند، فیبرواسکن میتواند به تشخیص دقیقتر شدت آسیب کمک کند.
مزایای فیبرواسکن کبد
فیبرو اسکن کبد امروزه جایگزین مناسبی برای بیوپسی در بسیاری از بیماران به شمار میرود. این روش مخصوصا در بیماران مبتلا به کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) و فیبروز خفیف تا متوسط، کاربرد فراوانی دارد زیرا بدون درد، بدون نیاز به بستری و در زمانی کوتاه میتواند اطلاعات دقیقی درباره میزان آسیب بافت کبد ارائه دهد. همچنین این روش برای پیگیری روند درمان و تشخیص پیشرفت بیماری نیز بسیار موثر است. مزایای انجام فیبرواسکن کبد شامل موارد زیر هستند:
- کاملا غیرتهاجمی و بدون درد
- بدون نیاز به بیهوشی یا بستری
- ارزیابی سریع بافت کبد در کمتر از۱۰ دقیقه
- بررسی گستردهتر نواحی کبد
- مناسب برای بیماریهای شایع کبدی مانند NAFLD و NASH
- هزینه کمتر نسبت به روشهای تهاجمی
عوارض فیبرواسکن کبد
روش فیبرواسکن با بهرهگیری از امواج صوتی بیضرر، سفتی و سلامت بافت کبد را بررسی میکند و برخلاف روشهایی مانند سیتیاسکن یا بیوپسی، فاقد اشعه یا هرگونه تهاجم فیزیکی است؛ با وجود تمامی این مزایا، ممکن است در بعضی از افراد احساساتی ایجاد شود که معمولا نیاز به درمان ندارند و بهسرعت برطرف میشوند. این واکنشهای احتمالی شامل موارد زیر هستند:
- احساس فشار یا ناراحتی خفیف هنگام قرارگیری پروب دستگاه روی پوست
- احساس سردی ناشی از ژل مورد استفاده در محل اسکن
- ناراحتی گذرا در صورت وجود التهاب یا حساسیت پوستی
- احتمال بروز اضطراب خفیف در برخی بیماران بهدلیل نگرانی از نتیجه تست
کلام پایانی
فیبرواسکن کبد، از جمله روشهای تشخیص وضعیت سلامت کبد است که بدون درد و بیهوشی است و در کوتاهترین زمان، اطلاعات دقیقی از میزان فیبروز و چربی کبد در اختیار پزشک قرار میدهد. این روش برای ارزیابی بیماریهایی مثل کبد چرب غیرالکل (NAFLD)، فیبروز کبدی و سیروز بسیار کاربرد دارد. انجام این تست در مراحل ابتدایی بیماری میتواند از پیشرفت آنها جلوگیری کرده و مسیر درمان را هموارتر سازد. اگر به دنبال یک مرکز معتبر برای انجام فیبرواسکن کبد هستید، مرکز تصویربرداری و رادیولوژی جام جم شهریار انتخابی مطمئن و حرفهای برای شما به شمار میرود. این مرکز با بهرهگیری از دستگاههای مدرن، تیم پزشکی متخصص و محیطی آرام، خدمات تصویربرداری تخصصی از جمله فیبرواسکن کبد را با دقت بالا و در زمان کوتاه ارائه میدهد. نوبتدهی سریع، برخورد محترمانه و دقت در تشخیص، تنها بخشی از دلایلی است که شما را از مراجعه به سایر مراکز تصویربرداری، بینیاز میکند.
سوالات متداول
خیر. فیبرواسکن کبد یک روش کاملا غیر تهاجمی و بدون درد است. تنها حسی که ممکن است تجربه کنید، فشار خفیف یا سرمای مختصر در محل تماس دستگاه با پوست است که آن هم گذرا است.
بله. معمولا توصیه میشود بیمار ۲ تا ۳ ساعت قبل از انجام فیبرواسکن ناشتا باشد تا نتایج دقیقتری به دست آیند و عملکرد دستگاه تحت تاثیر قرار نگیرد.
مدتزمان انجام فیبرواسکن معمولا ۵ تا ۱۰ دقیقه است. این تست به صورت سرپایی انجام میشود و پس از آن میتوانید بلافاصله به فعالیتهای روزمره خود بازگردید.